البته کم آبي و خشکسالي يک معضل جهاني است اما بسياري از کشورها با راهکارهاي مناسب آن را مهار کرده اند يا از شدت ان کاسته اند اما در کشور ما در حال تبديل شدن به يک بحران شديد هستيم . كشورهاي توسعه‌يافته و در حال توسعه به يك ميزان از خشكسالي آسيبب نمي‌بينند و اين نه به خاطر تفاوت در اقليم آنها، بلكه به‌علت تفاوت در مديريت آنهاست. بسياري از كشورهاي توسعه‌يافته از جمله ايالات متحده و استراليا برنامه‌ريزي‌هاي بلند‌مدتي براي مبارزه با خشكسالي دارند دارند اما کشورهاي در حال توسعه چون کشور ما هنوز نتوانسته ايم استراتژي هاي بلندمدت مناسبي را به کار بنديم اين امر بستر فقر را تشديد كرده است بنابراين بايد توجه كرد كه اگر قرار بر نجات نسل آتي از اين معضل باشيم، بايد با معضل كمبود آب و به خصوص آب شيرين مبارزه كرد تا بتوان رفاه اقتصادي و اجتماعي را براي همگان فراهم كرد.‌
با تداوم بي‌توجهي به چنين بحراني، کشور طي دهه‌هاي آينده ممكن است با نسل جديدي از کساني مواجه شود که در واقع به علت مشکلات زيست محيطي از بعضي شهر هاي کشوردر جهت تلاش براي جست‌وجوي آب و غذا، به ناچار شهرها و روستاهاي خود را ترك كرده  و بدين ترتيب موازنه زيست محيطي را در شهرهاي ميزبان و در نهايت کشور را به مخاطره مي‌اندازند. اين در حالي است كه بروز خشكسالي‌ها، معضلات اجتماعي، تورم و ركود اقتصادي وضعيت كشورما را آن قدر آسيب‌پذير مي‌نمايد كه اگر الگوي مصرف آب بهبود نيابد، در آينده نزديك، بسياري از كشاورزان توانايي توليد مواد غذايي كافي را نخواهند داشت. كمبود آب اثرات جانبي و غير مستقيم نيز دارد.نظيرافزايش فقر و گرسنگي ، تخريب اكوسيستم ، بيابان زايي ، تغييرات آب و هوا و حتي صلح جهاني را مورد تهديد قرار مي دهد .                                                                                                 

آب فاقد جانشين است

در واقع مي‌توان گفت در کشور ما كه تغييرات آب و هوايي، در حال دگرگون كردن الگوي دسترسي به آب سالم است و همگان اذهان دارند که، در نهايت مي‌تواند منجر به خشكسالي‌هاي شديد و متناوب گردد. چرا در ايران اين موضوع يک موضوع داغ نيست و از اين گله دارم که مسائل سياسي و اقتصادي به گونه اي در کشور داغ شده است و کسي به مهمترين و اولين نياز زندگي فکر نمي کند مخوضوعي که چند سالي است در به خصوص تابستانها کمبود شديد آن ما را آزار مي دهد و چرا براي مقابله با بحران کمبود آب   كه آينده کشورمان را تهديد مي‌كند، اقدامي جدّي صورت نگرفته است؟ بانك سرمايه‌گذاري گلدمن سَكس - يكي از بزرگترين بانك‌هاي اروپا - پيش‌بيني مي‌كند كه مصرف جهاني آب، هر 20 سال 2 برابر مي‌شود. اين در حالي است كه آب بر خلاف نفت و ديگر مواد كه چند سالي است محققان در پي يافتن جانشين مناسبي براي آن هستند، هيچ جايگزيني ندارد. بر اين اساس پيش‌بيني مي‌شود كه اگر با اين بحران مقابله نشود آينده تهيه آب آشاميدني و سالم با مشکل جدي مواجه شود و همچنين روزانه تعداد زيادي از كودکان براساس كم‌آبي و مشكلات بهداشتي آب بيمار و از بين بروند.

مديريت غلط و فقدان آگاهي در تصميم گيران

هر چند توسعه اقتصادي و توليد اهميت زيادي دارد اما بايد رايانه ها را برداشت و به خصوص در کشور آمريکا اين مشکل ديده مي شود و امروزه به اين نتيجه رسيده اند که بايد براي کاهش مصرف آب اين رايانه ها را بردارند با اختصاص يارانه‌هاي كلان براي آب، فرهنگ مصرف بي‌رويه آب را كه با قيمت بسيار ارزاني در اختيار‌ مصرف‌كننده قرار گرفتهافزايش مي يابد اما بايد بدانيم كمبود آب، صنعت و رشد اقتصادي کشور را نيز تهديد مي‌كند. تو هم فراواني آب و كيفيت لامتغير منابع آب باعث اغفال عمومي شده است. اين توهم مي تواند آنقدر ادامه يابد تا كمبود منابع آبي به يك واقيت تبديل شود و باعث تنزل كيفيت به سطح غيرقابل استفاده اي گردد.و در نهايت به روزي برسيم که ديگر راه برگشتي برايمان باقي نماند. امروزه يكي از مباحث مهم در امر مديريت منابع آب، حفظ پايداري اين منابع مي باشد. سيستم هاي منابع آبي پايدار، براي دستيابي كامل به اهداف جامعه در حال و آينده طراحي و اداره مي شوند. اين در حالي است كه به ملاحظات اكولوژيكي اين سيستم ها توجه گردد. مديريت مناسب آب در کشاورزي نيز به علت اينکه درصد بسيار زيادي از مصرف آب را به خود اختصاص ميدهد در کشور اهميت دارد و بايد با روشهاي مناسب آبياري در مصرف آب صرفه جويي کرد.

مديريت منابع آب در کشور و عوامل مبارزه با بحران آب

با توجه به بحران ها و چالش هايي که امروزه وجود دارد استفاده بهينه از منابع آب بايد از برنامه هاي اصلي كشور ما باشد. برنامه ريزي براي حفظ و بهره برداري بهينه از منابع آبي نيازمند به كارگيري ضوابط خاص خود مي باشد. و در زير چند راهکار براي مقابله با اين بحران ارائه شده است.
1- ما بايد در عرضه آب در کشور رشد جمعيت را در نظر بگيريم و برنامه ريزي مناسب جهت عرضه آب در آينده به آن جمعيت را داشته باشيم و تقاضاي در حال رشد کشور را در نظر بگيريم
2 - ابعاد اقتصادي، اجتماعي و محيطي در منابع آب را در نظر بگيريم
3- جهت حفظ اکوسيستم آب شيرين مديريت مناسب و اختصاص آب در آينده برنامه ريزي نماييم.
4- سيستم هاي منابع آبي پايدار به نحوي طراحي و اجرا شوند كه در مقابل تغييرات مختلف سازگار، قدرتمند وداراي توانايي واكنش باشند.
5- ارزش نهادن به آب و جلو گيري از برداشت چاههاي غير مجاز

6-جلوگيري از توسعه باغها در سر شاخه هاي رود خانه حفظ بستر و حريم رود خانه

7- تغيير روشهاي آبياري و الگوي كشت و صرفه جويي آب در بخش كشاورزي و ترويج فرهنگ استفاده صحيح از آب مي تواند
8 - ساختار جديد آب پروژه هاي جديد ذخيره آب، روش هاي بهينه مديريت منابع آب و بهره گيري از ابداعات و ابتكارات جديد

در پايان : در دهه هاي آينده جهان با بحران آب روبرو خواهد بود. اما در در کشور ما كه معضل كمبود آب و خشکسالي ما را تهديد مي کند سعي کنيم تا با اقدامات بلندمدت و سياست‌هاي مناسب از شدت آسيب‌ها كاسته شود. کشور ما در صورت مديريت بهينه آبي مي‌توانند بحرانها را مهار كند. درصد زيادي از آب موجود در کشور صرف فعاليتهاي كشاورزي مي‌‌شود كه بخش عمده‌ آن هدر مي‌‌رود.در حالي‌كه برخي از كشورها از جمله مراكش، الجزاير و مصر در زمينه مديريت منابع آب سياستهاي موثري اتخاذ كرده‌‌اند . به گفته كارشناسان حدود 30 درصد آبهاي ايران در آبياري و كشاورزي هدر مي‌‌رود.عرضه و تقاضاي آب را مديريت کنيممديريت عرضه شامل عملياتي همچون انتقال آب را از طريق كانال، استفاده از آب زيرزميني در آبياري، استفاده تلفيقي از آب كانال ها و زيرزميني مي شود. مديريت تقاضا مواردي همچون كاهش مقدار آب مصرفي در آبياري، تغييرات نهادي و اصلاحات سازماني، مشاركت كشاورزان در امر مديريت منابع آب مي گردد.

حسين اندام
کارشناس مديريت بازرگاني